Kedi Davranışlarını Anlamak

Kedilerle on yılı aşkın süredir aynı evi paylaşıyorum ve itiraf etmem gerek: ilk kedimi aldığım günlerde onun ne anlatmaya çalıştığını neredeyse hiç anlamıyordum. Kucağıma çıkıp beni yoğurur gibi patileriyle ezdiğinde "acaba canım mı yanıyor" diye endişelenirdim; gece üçte koridorda dörtnala koştuğunda ise evde bir şey gördüğünü sanırdım. Zamanla şunu öğrendim: kedi davranışları nedir sorusunun cevabı, aslında kedinin bedeniyle kurduğu bir dil bilgisi sistemidir. Kuyruk, kulak, göz bebeği, ses tonu ve hatta nefesin ritmi bir arada okunmadığında yanlış yorum yapmak çok kolay.

Aşağıda kendi kedilerimde ve bakıcılığını yaptığım komşu kedilerinde defalarca gözlemlediğim davranışları iki gruba ayırdım: normal iletişim davranışları ve alarm zili olarak görmemiz gereken işaretler. İkincisini fark etmek, veterinere gitme zamanını haftalar öncesinden yakalamak anlamına geliyor.

Günlük Davranışların Gerçek Anlamı

Kedi, köpek gibi abartılı sinyaller kullanmaz. Onun iletişimi ince ayarlıdır; bu yüzden aynı ortamda yaşadığınız halde yıllarca gözden kaçırabileceğiniz detaylar var. Ben not tutmaya başladıktan sonra kalıpları görmeye başladım.

Kuyruk, kulak ve göz üçlüsü

Kuyruğu dikey, ucu hafif titriyorsa kedim beni gördüğüne sevinmiş demektir; bu neredeyse hiç şaşmayan bir işaret. Kuyruk yere paralel ve gevşekse nötr bir keşif modundadır. Kuyruk ucunun sert sert yere vurması ise "yeter" demenin kibar hali; ben bunu görmezden geldiğim her seferde elimde bir çizik olarak karşılığını aldım.

Kulaklar yana yatıp uçak kanadı gibi düzleştiğinde savunma ya da korku vardır. Göz bebeğinin ışıkla açıklanamayacak şekilde büyümesi de aynı tabloya eşlik eder. Buna karşılık yavaş yavaş göz kırpma, kedi dünyasının en samimi jestidir. Ben de kedilerime aynı şekilde yavaş göz kırpıyorum; özellikle yeni gelen çekingen kedilerde güven kurmanın en hızlı yolu buydu.

Yoğurma, kafa vurma ve tırmalama

Patilerle yoğurma davranışı yavrulukta emzirme dönemine ait bir refleksin devamı; kedinin size karşı hissettiği güvenle doğrudan bağlantılı. Kafasını bacağınıza ya da mobilyaya vurup çenesini sürtmesi ise koku bezleriyle işaretleme. Bu davranış rahatsızlık değil, aidiyet kurmadır.

Tırmalama konusunda çok yanlış anlaşılma görüyorum. Kedi mobilyanızı size inat parçalamıyor; pençelerinin ölü kılıfını atıyor, kaslarını geriyor ve koku bırakıyor. Çözüm cezalandırmak değil, doğru yere doğru malzemeyi koymak. Bende işe yarayan formül şu oldu: kedinin zaten tırmaladığı noktanın hemen yanına sisal kaplı, kedinin tam boyunca uzanabileceği yükseklikte dikey bir tırmalama alanı. Bir hafta içinde kanepeye ilgi bitti.

Gece hareketliliği ve avlanma oyunu

Alacakaranlık saatlerinde ortaya çıkan koşuşturma, kedinin doğal av ritmidir. Ben bu enerjiyi bastırmaya çalışmak yerine yönlendirdim: yatmadan yarım saat önce olta tipi bir oyuncakla on dakika "av" oyunu, ardından günün son ana yemeği. Avla-ye-uyu sırası kurulduğunda gece koşuları belirgin şekilde azaldı. Kum kabına dair sorunlar da benzer şekilde rutinle ilgilidir; kum kabı eğitimi ve kap yerleşimi konusunu ayrı bir rehberde detaylandırmıştık, çünkü çoğu "davranış problemi" aslında ortam problemi.

Sağlık Sorununa İşaret Eden Davranış Değişiklikleri

Bir davranışın kendisi değil, değişmesi önemlidir. Kedim yıllardır beni her sabah kapıda karşılıyorsa ve üç gün üst üste karşılamıyorsa, orada bir şey vardır. Kediler acıyı gizlemekte ustadır; bu yüzden sinyaller sessizdir.

Saklanma, huysuzlaşma ve dokunmaya tepki

Sosyal bir kedinin aniden dolap altına çekilmesi, sırt ya da karın bölgesine dokunulduğunda irkilmesi, tımar ederken hırlaması ciddiye alınmalı. Bir kedimde bu tabloyu diş kökü iltihabı yaratmıştı; ağzına yaklaşmama izin vermiyordu ama teşhis ancak veteriner muayenesiyle çıktı. Ağız sağlığının davranışa etkisi köpeklerde de benzer; diş sağlığı yazımızda anlattığımız kokulu ağız, yemek yerken başını yana çevirme gibi işaretler kedilerde de geçerli.

Tuvalet alışkanlığındaki sapmalar

Kum kabını kullanan bir kedinin evin başka yerlerine idrar yapması, kaba girip çıkması, uzun süre çömelip az miktarda idrar çıkarması idrar yolu problemlerinin klasik habercisi. Özellikle erkek kedilerde idrar yapamama acil durumdur, "yarın geçer" denilerek beklenmez. Kum kabında sık sık miyavlama duyduğum bir dönemde geç kalmadığım için şanslıydım.

Tımar, iştah ve ses değişimi

Benim yöntemim basit: telefonuma iki satırlık günlük notlar. "Bugün az yedi", "sağ arka pati yalama", "tüy topu çıkardı". Bu notlar veteriner muayenesinde tahminden çok daha değerli oluyor, çünkü değişimin ne zaman başladığını tar