Kedide Stres Belirtileri Nelerdir

Kedimin ilk taşınmamızda üç gün boyunca yatağın altından çıkmadığını hatırlıyorum. Yemeğine dokunmuyor, seslendiğimde kuyruğunun ucu titriyordu. O zamanlar "alışır" deyip geçtim; sonradan öğrendim ki aslında bana bir sürü şey anlatmaya çalışıyordu. Kediler ağrıyı da, korkuyu da, sıkıntıyı da sessizce taşımayı tercih eden hayvanlar. Bu yüzden kedi stres davranışları genelde biz fark ettiğimizde günler, hatta haftalar önce başlamış oluyor.

Aşağıda hem kendi kedilerimde hem de danışan arkadaşlarımın kedilerinde defalarca gözlemlediğim işaretleri, sonra da bu işaretler ortaya çıktığında evde ne yaptığımı anlatıyorum. Kedi davranışlarını anlamak üzerine yazdığımız daha genel içeriği okuduysan, burada onun stres tarafına odaklandığımızı göreceksin.

Bedenin ve Rutinin Verdiği İlk Sinyaller

Stres altındaki kedi çoğu zaman bağırmaz; küçülür, saklanır, rutininde ufak kaymalar yapar. Ben artık kedimin gün içindeki "normalini" kafamda bir çizelge gibi tutuyorum: kaç kere kuma gidiyor, hangi saatte mama kabına yaklaşıyor, hangi pencerede uyuyor. Sapma olduğunda alarm çalıyor.

Vücut dili: kulaklar, kuyruk, gözbebekleri

En hızlı okunan yer kulaklar. Yana doğru yatan, uçağın kanadı gibi düzleşen kulaklar "rahatsızım" demektir. Kuyruk vücuda sımsıkı sarılmışsa ya da ucu hızlı hızlı vuruyorsa temas kurmanın sırası değil. Gözbebeklerinin karanlık olmayan bir odada bile kocaman açık kalması, tüylerin sırt boyunca kabarması, bıyıkların öne doğru gerilmesi hep aynı hikâyenin parçaları. Ben bu tabloyu gördüğümde kediyi kucağa almaya çalışmıyorum; oturup kendimi küçültüyorum, gözlerimi kırpıştırıp bekliyorum.

Tuvalet alışkanlığında bozulma

Uzun süre kum kabını düzgün kullanan bir kedi aniden yatağa, halıya ya da banyoya yapmaya başladıysa bu bir inat değil, çoğunlukla bir sinyal. Stres kaynaklı idrar kaçırma, özellikle erkek kedilerde idrar yolu problemlerine de zemin hazırlıyor; kum kabında uzun süre çömelip damla damla işeyen bir kedi görürsen bekleme, veterinere git. Kum kabında tuvalet öğretimi konusunu ayrı ele almıştık ama şunu söylemek isterim: sorun bir anda çıktıysa eğitimden değil, ortamdan başlamak gerekir.

Aşırı yalanma, iştah ve uyku değişimi

Karın altında ya da bacak içlerinde seyrelen, hatta tamamen dökülen tüy bölgeleri beni her zaman düşündürür. Kedi kaygıyı yatıştırmak için kendini saatlerce yalar ve bir süre sonra o bölge çıplak kalır. Bunun tersi de olur: bakımını tamamen bırakan, matlaşan tüylü bir kedi de mutlu değildir. İştahın kesilmesi kadar aşırı yeme, günün büyük kısmını dolabın arkasında geçirmek kadar hiç uyumayıp huzursuz dolaşmak da listeye giriyor.

Davranışa Yansıyan Stres ve Evde Uygulanabilir Çözümler

İşaretleri okumak işin yarısı. Diğer yarısı, tetikleyiciyi bulup ortamı kediye göre yeniden kurmak. Benim tecrübemde çözüm neredeyse hiçbir zaman "kediye kızmak" olmadı; kaynak eklemek, seçenek çoğaltmak ve tahmin edilebilirlik yaratmak oldu.

Saldırganlık, tıslama ve sürekli saklanma

Normalde sevecen bir kedinin okşanırken ısırması, aniden tıslaması ya da eve gelen herkesten kaçması genelde birikmiş gerilimin dışa vurumudur. Burada iki şeyi ayırt etmek lazım: ağrı kaynaklı huysuzluk ile korku kaynaklı savunma. Elini uzattığında belli bir bölgeye dokununca tepki veriyorsa ağrıyı, ortama giren yeni bir unsurdan sonra genel olarak gerginleşmişse korkuyu düşünürüm. İkinci durumda kediye kaçış rotası bırakmak çok işe yarıyor: yüksek bir raf, üstü kapalı bir sepet, kimsenin oturmadığı bir oda.

Tetikleyiciyi bulmak: küçük bir gözlem defteri

Gerçekten en çok işime yarayan yöntem buydu. Bir hafta boyunca telefona not aldım: saat, olay, kedinin tepkisi. Sonuçta tetikleyicinin komşunun elektrikli süpürgesi ve balkondan görünen sokak kedisi olduğunu gördüm. İşte sık rastladığım tetikleyiciler:

• Ortam değişikliği: taşınma, mobilya yeri değişimi, eve misafir gelmesi
• Yeni hayvan veya bebek: koku ve ses düzeninin bir gecede değişmesi
• Kaynak rekabeti: tek kum kabı, tek mama noktası, paylaşılmak zorunda kalan tırmalama alanı
• Rutin kayması: mama saatlerinin sürekli değişmesi, sahibinin çalışma düzeninin bozulması
• Dışarıdan tehdit algısı: pencereden görünen başka kediler, apartman gürültüsü
• Uyaransızlık: hiç oyun oynanmayan, tırmanma imkânı olmayan bir ev

Ortamı yeniden kurmak

Ben şu sırayla ilerliyorum. Önce sağlık: iştah, kilo, tuvalet ve ağrı kontrolü için veteriner. Sonra kaynak çoğaltma: kedi sayısı artı bir kum kabı, ayrı noktalarda su ve mama, en az bir dikey tırmalama tahtası. Ardından dikey alan: pencere kenarına bir yükselti, dolap üstünde temizlenmiş bir köşe. Son olarak günde iki kez, on beş dakikalık, oltayla yapılan gerçek avlanma oyunu; oyunun sonunda küçük bir mama vermek kediyi belirgin biçimde yatıştırıyor. Feromon difüzörleri bazı kedilerde işe yarıyor ama tek başına sihirli değil, ortam düzeltilmeden anlamı yok.